Artikel

20 Jaar OK Computer

Het is deze week 20 jaar geleden dat Radiohead’s monumentale album OK Computer verscheen. Muzine.nl vroeg toonaangevende muzikanten van o.a. The Boxer Rebellion, Moss, The Posies, Racoon, Orange Skyline, Far, WHITE en Morrissey & Marshall naar hun beleving van misschien wel het beste album van de jaren negentig..

In 1996 is Radiohead zoekende. Ze zoeken naar hun geluid en misschien ook wel naar hun identiteit als band. De band maakte al een quantum leap van hun rammelende debuut Pablo Honey, naar het meer verfijnde en ronduit sterkere The Bends. Een aantal singles werden voorzichtige hits; High and Dry, het vrij dicht bij monsterhit Creep gebleven Just en Fake Plastic Trees. Street Spirit (Fade Out) kreeg, mede dankzij de prachtige zwart/wit video van Jonathan Glazer, volop draaiuren op de vele muziekzenders die er toen nog waren en maakte de band langzaam tot een begrip. Het was in ieder geval een band om in de gaten te houden.
 

De vijf jongemannen uit Oxfordshire gingen de opnames voor OK Computer in met een redelijk vast omlijnd plan: weg met de introverte teksten, weg met het 'gitaar-bandjes' geluid. Wat gebeurt er als je alle verwachtingen naast je neerlegt? Wat krijg je wanneer je alles wat voorafging overboord gooit en blanco aan een album begint? Het thema van het album was een samenkomst van pre-millennium-stress, de angst voor het opkomende digitale tijdperk en vooral ook de toenemende media aandacht voor de unieke verschijning en grillen van zanger Thom Yorke. Dit is duidelijk terug te zien in het artwork (samengesteld door Yorke en vaste artwork-maker Stanley Donwood) dat bestaat uit beveiligingscamera beelden, waarschuwingspamfletten en vervaagde beelden van menselijke interacties.

De muziek werd een smeltkroes van alle muzikale invloeden van de bandleden, gecombineerd met onbegrensde mogelijkheden. De platenmaatschappij vermoedde de grote doorbraak en gaf de band een goed budget en genoeg tijd om de overtreffende trap van The Bends te maken. Radiohead  produceerde voor het eerst hun album zelf, in samenwerking met Nigel Godrich. Een samenwerking die zo goed beviel dat hij inmiddels al twintig jaar en zeven albums stand houdt. Het eindresultaat is OK Computer, een betoverend meesterwerk dat nu alom gezien wordt als een mijlpaal. Een keerpunt in de muziek. Zelden werd ambitie zo goed gevangen in een album.

De platenmaatschappij geloofde niet erg in het niet te marketen eindresultaat en stelde hun verwachtingen direct bij. Ook het zes en halve minuut durende prog-opus Paranoid Android tot eerste single maken, nog voor het verschijnen van het album, was een gewaagde keuze. Een van de meest a-typische singles ooit werd een instant classic, het nummer werd synoniem voor de experimenteerdrift van de band en is nog altijd een live favoriet. Ondanks weinig tot geen vertrouwen van Parlophone werd OK Computer een van de meest verkochte albums aller tijden en een inspiratie voor heel veel muzikanten, van zowel latere generaties als tijdsgenoten. Met het oog op het uitkomen van het twintigjarig jubileum van het album, genaamd OKNOTOK, aangevuld met extra tracks, vroegen wij een aantal muzikanten wanneer zei het album voor het eerste hoorden en wat het album voor ze betekend heeft.

 

Marien Dorleijn (Moss)

De eerste keer:

“Dat moet haast wel MTV geweest zijn, de clips van Paranoid Android, Karma Police en No Surprises werden daar erg vaak afgespeeld. Ik werd er ook best vaak op geattendeerd dat mijn stem wel iets Thom yorke-achtigs had. Ik kende Radiohead wel van Creep, maar was ze daarna wel een beetje uit het oog verloren.”

Wat heeft album muzikaal en persoonlijk voor je betekend?

“Voor mij is OK Computer wat Rubber Soul is van The Beatles; platen die je in zijn geheel moet beluisteren. Vooral qua productie heeft de plaat grote indruk gemaakt en dan zeker in de geluiden: Gitaren klinken als synths en synths klinken als gitaren. Neil Young-achtige ballads worden afgewisseld met symfonische rock solo's. Wat ik ook heel erg gaaf vind is Thom Yorke z'n stem. Hij kan flink uit de bocht vliegen, van heel kalm tot bijna ongecontroleerd. Én Jonny Greenwood is de beste gitarist ever!!

Het album heeft mij vooral geleerd om over de rand te kijken, om buiten de lijntjes te tekenen als het ware. En je zou bijna vergeten dat de band het meeste live heeft ingespeeld. En die nerdy manier van muziek maken en arrangeren sprak mij heel erg aan.”

 Radiohead 1997
 

Adam Harrison (The Boxer Rebellion):

“Ik weet nog dat ik het album de eerste keer hoorde. Het was een vreemde gewaarwording, zowel heel opwindend als deprimerend. Ik was toen 14 jaar oud. Ik speelde al een paar jaar bas en gitaar en de creativiteit in nummers als Paranoid Android blies me helemaal omver. Dat nummer, en het leren spelen ervan, leerde mij vreemde maatsoorten kennen en opende mijn besef naar wat je als gitaarband voor elkaar kan krijgen. Ik vond het geweldig. Maar het maakte me ook ongemakkelijk op mijn 14e/15e. De realiteit van de echte wereld werd steeds helderder en het wereldbeeld dat OK Computer schets is geen prettig beeld, om het voorzichtig uit te drukken.
Het heeft me nooit zo gedeprimeerd dat ik het album moest afzetten of wegleggen. Ik was gebiologeerd. Het voelt vandaag de dag nog steeds actueel en eigentijds, in tegenstelling tot de meeste andere albums uit die tijd.”
 

Bart van der Weide (Racoon)

“Het is een ontzettend mooi album. Ik vond hem niet zo'n hele mooie man. Er zijn niet veel mannen die ik mooi vind, maar hij was wel extreem bijzonder. Ik weet nog dat ie stond te zingen en echt de slijmdraden die hingen van zijn mond naar de microfoon, en met die lippen en dat ene oog dicht en mijn zusje zegt: 'Ik vind dat zo'n leuke jongen. Ik vind dat zo'n mooie man'. Ik dacht echt Hè?! Maar zij vond hem echt een stuk. Mijn kleine zusje vond hem fantastisch. En dat kon ik niet zo goed rijmen met die kledders die over zijn kin liepen.
Maar muzikaal is het prachtig. Voor mij de enige echte topplaat van Radiohead. Zo'n grote fan ben ik (van het album, red.). Eigenlijk hun enige echt mooie plaat. Ik hou van liedjes en dat zijn nog liedjes, liedjes met een gekke twist. Daarna  zijn het steeds minder liedjes geworden en veel meer “stukken”, zal ik maar zeggen. Maar ik ben gewoon een liedjesman.”
 

Stefan van der Wielen (Orange Skyline):

“De eerste keer dat ik het album luisterde was in 2006. Ik was veertien en luisterde sinds een klein half jaar als een bezetene naar iedere rockplaat die ik maar kon vinden. Dat was echt een geweldige tijd. Of het nou Led Zeppelin was, Oasis, The Sex Pistols, alles was gloednieuw voor me. Tijdens een van mijn talrijke online zoektochten naar platen die ik moést horen stuitte ik al snel op OK Computer. Ik werd volledig weggeblazen, was even totaal van de planeet en toen ik lande was de muziekwereld voor mij onherroepelijk veranderd. Dat album... Wauw. Ik had net Sgt. Pepper's van The Beatles ontdekt, en toen Paranoid Android inkickte... Die gitaar. Die riff die hé-le-maal kapot geragd wordt! Maar tegelijkertijd zo verfijnd, een elegante apocalypse. Bij Radiohead is alles net even anders. Mooi voorbeeld is de "hit" van het album: Karma Police. Een hele rits artiesten heeft ballads naar het voorbeeld van Hey Jude van The Beatles: Oasis, Green Day, Robbie Williams, Coldplay (het was 2006 mensen, cut me some slack!). Karma Police is ook zo'n hit, maar wel een die zich in een parallel universum afspeelt. En voor mij was dit album het portaal naar dit, tot op dat moment voor mij onbekende universum. Voor mij persoonlijk betekende de plaat dat de manier waarop ik naar muziek luister nooit meer hetzelfde zou zijn. Momenteel heb ik zelf net met mijn band Orange Skyline ons eerste album uitgebracht, en het album heeft voor mij weer nieuwe waarde als muzikant gekregen. Het is het bewijs dat als een band lekker doet waar ze zin in hebben, je uiteindelijk altijd het tofste resultaat zal krijgen.”
 

Jonah Matranga (Far, Onelinedrawing)

“Mijn vriend Scott werkte voor Capitol en hij gaf me een advance copy van OK Computer op cassette. Ik vond Paranoid Android een beetje belachelijk, maar ik kon niet stoppen met er naar te luisteren, net als de rest van het album. Scott vertelde dat ze de cassettes vastgelijmd hadden in de walkmans en ze zo naar de recensenten stuurden, met koptelefoon en al. Toen ik niet veel later op tournee was in Engeland en een nacht niet kon slapen, heb ik zo'n typische Engelse dubbeldekker gepakt en heb ik het helemaal nog een keer geluisterd terwijl de hele stad aan mij voorbijtrok. Ik had het album en de teksten nog nooit gehoord in het land waar het ontstaan was. Vooral de eerste regels van Let Down, over getransporteerd worden en je leeg voelen, raakte mij diep.”

Ken Stringfellow (The Posies)

"Ik had Radiohead eigenlijk al een beetje afgeschreven nadat ik Creep hoorde. Het was niet een liedje waar ik echt iets mee had. Het was iets te standaard binnen die hele Britpop golf die toen aan de gang was. Achteraf voel ik me daar een beetje schuldig over toen ik hoorde van Ed (O'Brien van Radiohead, red) dat ze tijdens de Amerikaanse tournee van Pablo Honey op de tourbus het meest geluisterd hadden naar ons album Frosting On The Beater. De band is ook gespot bij onze show in London rond die tijd. Interessant genoeg hebben ze hun volgende album, The Bends, laten produceren door John Leckie. Die heeft ook oa The Stone Roses gedaan, maar recenter nog Dear 23 voor ons. Doe daar mee wat je wil.
In 1997 begon ik opeens allemaal berichten te horen over dat geweldige Radiohead. Ik heb het album niet meteen beluisterd en hoorde de nummers voor het eerst op een festival in Seattle waar ze speelden, en ze bliezen me helemaal van mijn sokken. Ze waren een hele goede band geworden, erg krachtig en tegelijkertijd verfijnd. Ik heb ze sindsdien meerdere keren zien optreden en wat ik het meest aan ze bewonder is dat ze iedere keer meer bezig zijn met nummers spelen van hun volgende album dan van hun huidige. OK Computer is absoluut een klassieker en een keerpunt van hoe rock veranderde in post-rock aan het begin van de 21e eeuw. En hun live shows leken steeds meer te over te nemen uit de dance wereld: grote hoeveelheden licht, elektronische beats. Dat is altijd erg inspirerend geweest."

 Radiohead 2017
 

Greg Marshall (Morrissey & Marshall)

“Een vriend van mijn broer had het album bij zich toen het net uit was en we draaiden het bij ons thuis. Ik had nog nooit zoiets gehoord. Een nummer als Paranoid Android dat veel langer duurde dan de meeste nummers op de albums die rond die tijd uitkwamen. Luisteren naar OK Computer voelde als een epische reis, waar het album mee evolueert hoe verder je komt. Het was het eerste wat ik van Radiohead hoorde en Thom Yorke's zang had een grote impact op mijn manier van zingen vanaf dat moment.

Ik denk dat hun slimme manier van songschrijven laat zien dat het mogelijk is om muziek te maken die een groot publiek aanspreekt, die niet per se de standaard vierkwartsmaat en vier akkoorden mainstream popsongs zijn. Het laat zien dat er geen grens zit aan de muziek die je kan maken die de gemiddelde muziekliefhebber kan waarderen.”
 

Leo Condie (WHITE):

“Ik was me al een paar jaar vaag bewust van het album, maar als opzettelijk eigenwijze tiener wilde ik niets luisteren waar mijn leeftijdsgenoten naar luisterden. Kid A was het album waarbij het klikte voor mij en waardoor ik Radiohead ben gaan luisteren. OK Computer pakte me meteen en wikkelde zich om mij heen. Ik weet niet of het thema van het album inmiddels als verouderd klinkt, maar als een bange millennial, voordat millenials een ding was, voelde het alsof het voortkwam uit een paranoia en vervreemding waar ik mezelf in herkende en velen met mij. Ik kan me nog herinneren dat ik alle pagina's van de vreemde, ongrijpbare website die Radiohead toen had, heb uitgeprint en allemaal opgehangen heb op de muren van mijn tienerkamer. Ik heb ook veel nieuwe muziek ontdekt via een online community van mede-Radiohead fans, lang voor het internet zoals we dat nu kennen. Naarstig op zoek naar rarities, b-kantjes en live versies van OK Computer songs.
De wereld die zij creëren met hun muziek en het artwork waren zo fascinerend dat de 12 of 13 nummers per album niet genoeg waren om mijn honger te stillen. Ik heb zelfs Lucky van OK Computer gezongen op mijn allereerste optreden, op mijn 15e op een rock avond van mijn school. Het is niet een album waar ik tegenwoordig nog vaak aan denk om te draaien, maar het wist de tijdsgeest perfect te vatten in de tijden van No Logo, beveilingscamera's en globalisering, zo tegen het einde van het vorige millennium. En de muziek is nog steeds ongelofelijk goed.”

De 20th Anniversary editie van Radiohead's OK Computer verschijnt aanstaande vrijdag op 2CD en 3 LP met niet eerder uitgebrachte nummers van de originele opnamesessies en b-kantjes.

FABIAN HOFLAND

 

ad bol.com

FIFA 18

Redacteuren en Fotografen

Muzine.nl is altijd op zoek naar goede redacteuren en fotografen.

Interesse? Stuur een mailtje naar ronald@muzine.nl

Social media

Volg Muzine.nl op Facebook of Twitter

Like us